ՀՀ գերբ
Հայաստանի Հանրապետության Շրջակա միջավայրի նախարարություն

Անտառների կայուն կառավարում

Անտառն անտառային կամ անտառապատման նպատակով հատկացված այլ հողերում ծառաթփային բուսականության գերակշռությամբ կենսաբանական բազմազանության ու բնական միջավայրի բաղադրիչների փոխադարձորեն կապված և միմյանց վրա փոխազդող ամբողջություն է, որի նվազագույն մակերեսը կազմում է 0,1 հեկտար, նվազագույն լայնությունը` 10 մետր, և որտեղ ծառերի սաղարթը ծածկում է տվյալ տարածքի  առնվազն  30 տոկոսը, ինչպես նաև նախկինում անտառածածկ անտառային հողերի ոչ անտառածածկ տարածքները.

Անտառային օրենսգիրքը կոչված է նպաստելու անտառների գիտականորեն հիմնավորված պահպանությանը, պաշտպանությանը, վերարտադրությանը և արդյունավետ օգտագործմանը` ելնելով անտառների էկոլոգիական, սոցիալական և տնտեսական նշանակությունից:

Համաձայն 2011 թվականին Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերության «Հայաստանում կենսաբազմազանության ինտեգրված կառավարում» ծրագրի կողմից հեռահար զոնդավորման մեթոդով ստացված տվյալների, Հայաստանի անտառածածկի մակերեսը կազմում է 332.332 հեկտար կամ երկրի ընդհանուր տարածքի շուրջ 11.17 %-ը:

Հայաստանի Հանրապետության անտառներն օժտված են հարուստ տեսակային կազմով (323 տեսակ ծառ և թուփ)։ Հայաստանի Հանրապետության անտառներում հանդիպում են 130 տեսակի վայրի պտղատուներ։ Հիմնական անտառկազմող տեսակներն են կաղնին, հաճարենին, բոխին, սոճին։ Հայաստանի Հանրապետությունում անտառները տեղաբաշխված են խիստ անհավասարաչափ, 62 %-ը գտնվում է հյուսիս-արևելքում, 2 %-ը՝ կենտրոնական Հայաստանում։

Հայաստանի Հանրապետությունում անտառները, անկախ սեփականության ձևից, ըստ իրենց հիմնական նպատակային նշանակության՝ դասակարգվում են`

  • պաշտպանական նշանակության,
  • հատուկ նշանակության,
  • արտադրական նշանակության:

Պաշտպանական նշանակության անտառներ են` ջրային օբյեկտների ջրապահպան գոտիների անտառները, բարձր թեքության (30 աստիճանից ավել) վրա գտնվող անտառները, անտառների վերին և ստորին սահմանների 200 մետր լայնությամբ տարածքը, կիսաանապատային, տափաստանային, անտառատափաստանային գոտիներում աճող անտառները, բուսաբանական, կենդանաբանական այգիների, դենդրոպարկերի շրջակա անտառները` 100 մետր շառավղով:
Պաշտպանական նշանակության անտառներում արգելվում է անտառավերականգնման հատումների իրականացումը:
Հատուկ նշանակության անտառներ են` բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում ընդգրկված անտառները, քաղաքային և քաղաքամերձ անտառները, ռեկրեացիոն և առողջարարական անտառները,  սահմանային, ռազմական նշանակության  անտառները, պատմական և գիտական արժեք ներկայացնող անտառները, սանիտարական գոտիները պահպանող անտառները:
Հատուկ նշանակության անտառներում սահմանափակվում և արգելվում են անտառօգտագործման այն ձևերը, որոնք չեն համապատասխանում այդ տարածքների պահպանության՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված ռեժիմին:

Արտադրական նշանակության անտառներն են բնափայտի շարունակական արտադրությունն ապահովող անտառները, որոնք չեն դասվում հատուկ և պաշտպանական նշանակության անտառների շարքին:

Կառավարում

Անտառների կայուն կառավարումն անտառների պահպանություն, պաշտպանություն, վերականգնում, անտառապատում և արդյունավետ օգտագործումն է՝ պահպանելով անտառների կենսաբազմազանության ինքնավերականգնման կարողությունը, ինչպես նաև ապահովելով անտառների բնապահպանական, սոցիալական, տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը ներկա և ապագա սերունդների համար։

Անտառների պահպանությունը հրդեհների, ինքնակամ զավթումների, ապօրինի հատումների, արածեցումների, աղտոտման, աղբոտման և օրենսդրությամբ արգելված անտառային կենսաբազմազանությանը վնաս պատճառող այլ գործողությունների դեմ ուղղված համալիր միջոցառումների իրականացում է։

Անտառների կայուն կառավարման բաղադրիչներն են՝

  • անտառների պաշտպանությունը․ վնասատուների և հիվանդությունների կողմից անտառների ոչնչացման, չորացման, օգտակար հատկությունների կորստի կանխարգելմանը և սանիտարական վիճակի բարելավմանն ուղղված համալիր միջոցառումների իրականացումն ,
  • անտառավերականգնումը․ նախկինում անտառածածկ տարածքների վերականգնումն ու բնական վերաճի ապահովումն է,
  • անտառապատումը․ արհեստական անտառային մշակույթների հիմնադրումն ու աճեցումն է տնկման և ցանքի միջոցով` ոչ անտառածածկ հողերի, ինչպես նաև այլ նպատակային նշանակության հողերի վրա,
  • անտառօգտագործումը․ անտառների, անտառային պաշարների և անտառային հողերի օգտակար բնական հատկություններից օգուտ ստանալու հնարավորության օգտագործումն է:

«Անտառտնտեսություն» մասնաճյուղերի անտառկառավարման պլաններն՝ ըստ մարզերի

Անտառների կայուն կառավարման ոլորտում պետական կառավարման իրավասություններն են`

  • պետական անտառների տիրապետումը և օգտագործումը,
  • պետական քաղաքականության մշակումը և իրականացումը,
  • ՀՀ պետական անտառային տնտեսությունների վարման կազմակերպումը.
  • պետական անտառների անտառաշինական նախագծերի հաստատումը,
  • տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների ոլորտում լիազոր մարմնի հետ համատեղ ոչ արտադրական նպատակներով անվճար թափուկ վառելափայտ ձեռք բերելու արտոնություն ստացող՝ անտառների անմիջական հարևանությամբ գտնվող բնակավայրերի ցանկի հաստատումը,
  • պետական անտառներում բնափայտի մթերման տարեկան հաշվարկային հատատեղի հաստատումը,
  • ՀՀ անտառների և անտառային հողերի պետական հաշվառումը, անտառային պետական կադաստրի վարումը,
  • անտառների արտադրողականության բարձրացմանը, անտառավերականգնմանը, անտառապատմանը և խնամքին ուղղված նպատակային ծրագրերի մշակումը,
  • անտառային հողերի բերրիության բարձրացումն ու պահպանումը, դրանց նպատակային օգտագործման ապահովումը,
  • անտառների բնապահպանական, սոցիալական և տնտեսական ներուժի պահպանության, զարգացման և հավասարակշռման ուղղությամբ ծրագրերի մշակման իրականացումը,
  • անտառների և անտառային հողերի կայուն կառավարման վերաբերյալ ուսումնասիրությունների իրականացումը,
  • անտառների մոնիթորինգի իրականացումը,
  • անտառօգտագործման հետ չկապված աշխատանքների` ապօրինի հատումների, ծառերի, թփերի, երիտասարդ տնկարկների և անտառային մշակույթների վնասման և ոչնչացման, քիմիական, ռադիոակտիվ նյութերով, կեղտաջրերով, կոմունալ-կենցաղային թափոններով անտառների աղտոտման և անտառային օրենսդրության այլ խախտումների հայտնաբերման ու կանխարգելման կազմակերպումը և այդ մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրավապահ մարմիններին տեղեկությունների անհապաղ տրամադրումը,
  • անտառների կայուն կառավարման բնագավառում միջազգային համագործակցության իրականացումը,
  • պետական, ինչպես նաև համայնքային անտառային հողերում անտառային տնտեսության վարման և անտառօգտագործման հետ չկապված շինարարական, պայթեցման, օգտակար հանածոների արդյունահանման, մալուխների, խողովակաշարերի և այլ հաղորդակցուղիների անցկացման, հորատման և այլ աշխատանքների կատարման նպատակով հողերի նպատակային նշանակության փոփոխման, ինժեներաերկրաբանական հետազոտությունների իրականացման համար թույլտվության տրամադրումը,
  • անտառային օրենսդրության կիրառման նկատմամբ վերահսկողությունը։